Kalaallit Nunaat aamma Kyotomi isumaqatigiissut
Silap pissusaa pillugu isumaqatigiissummi imaluunniit Kyotomi isumaqatigiissummi Kalaallit Nunaat nunatut namminersortutut ilaanngilaq. Danmarkip Kyotomi isumaqatigiissut atuuttussanngortimmagu, Inatsisartut kissaateqarnerattut Kalaallit Nunaat nunap immikkoortuatut immikkut akuersissuteqarfigineqanngilaq. Isumaqatigiissutip atuuttussanngortinneqarnerani Savalimmiut immikkut akuersissuteqarfigineqarpoq.
Atuutsitsilernissaq sioqqullugu Danmark aamma Kalaallit Nunaat 2010-mi sinaakkutissamik isumaqatigiissuteqarput, tassanilu Kalaallit Nunaat 2008-miit 2012-imut gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitaminik annikillisitsiniarluni suliniuteqarnissamut imminut pisussaatippoq. Kyotomi isumaqatigiissutip atuunnerani suliffeqarfimmik, gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitsinermik annertusititsisumik pilersitsisoqassappat, Kalaallit Nunaat Danmarkilu isumaqatiginninniarnernik nutaanik aallartitsisussaapput. Isumaqatigiissummi uuliamik, gassimik aatsitassanillu piiaanissaq tamatumunnga assersuutitut taaneqarpoq.
Piffissami Kyotomi isumaqatigiissutip atuuffigisaani danskit kalaallillu aniatitanut ataatsimut naatsorsuutaannut Kalaallit Nunaat ilaavoq. Aniatitanut naatsorsuutit, gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitanik FN-ip silap pissusaanut allattoqarfianut ukiumoortumik nalunaaruteqartarnermut attuumassuteqartinneqarput.
2008-miit 2012-imut CO2-mik aniatitsinissaq
Kalaallit Nunaata ullumikkut ukiumut CO2-t aniatittagai 680.000 tonsingajaapput, tassalu 1990-ip kingorna 4%-it missaannik qaffassimallutik.
Taamaattumik naalakkersuisut nassuiaasiorput, tassanilu piffissaq qanittoq eqqarsaatigalugu Kalaallit Nunaata aniatitat annikillisinniarlugit sunniiniutissat suut atorneqarsinnaanersut nassuiarneqarput. Nassuiaat Inatsisartut 2009-mi ukiakkut ataatsimiinneranni saqqummiunneqassaaq.
Tunngavissaq naammassiuminaatsoq
Kyotomi isumaqatigiissummi ukioq 1990 tunngavissatut toqqarneqarsimavoq – ukiorlu taanna gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitsinermut naleqqiunneqartussaavoq. Kalaallit Nunaannut 1990-ip ukiutut tunngavissatut toqqarneqarnerpiaa unammillernartuuvoq. 1990-imi Kalaallit Nunaat aningaasaqarnikkut ajornartorsiorpoq, tamatumalu nassatarisaanik suliat ingerlanneqartut annikissimallutik. Taamaattumik 1990-imi nukissiuutinik atuineq appasissimavoq, taamaattumillu gassinillu silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitsineq appasingaatsiarsimalluni, taamaattumillu Kyotomi isumaqatigiissutip atuunnerani Kalaallit Nunaata CO2-t aniatitassani appasereersunik tunngaveqarluni annikillisinniartussaavai.
Suliniutit annertuut
Aniatitat annikillisinniarlugit ikummatissanik nunap iluaneersunik – uuliamik, benziinamik, gassimik – atuineq appartinneqartussaavoq. Tamanna nukissiuutinik atuinerup pitsanngorsarneqarneratigut aamma nukissiuutinik ataavartunik, pingaartumik erngup nukinganik innaallagissiorfinnik pilersitsiortornikkut pisinnaavoq.
Annikillisitsiniarluni sunniiniutit pillugit nassuiaat
Ineqarnermut, Attaveqarnermut Angallannermullu Naalakkersuisup Jens B. Frederiksen-ip Inatsisartut 2009-mi ukiakkut ataatsimiinneranni 2008-miit 2012-imut gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitsinermik annikillisitsiniarluni sunniiniutissat pillugit nassuiaat saqqummiutissavaa.
Nassuiaammi gassit silaannarmik kissatsitsisartut aniatitagut sutigut annikillisissinnaanerivut takutinneqarpoq. Nassuiaammi gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik aniatitsineq annikillisinniarlugu sunniiniutissat aalajangersimasut, Naalakkersuisut atorsinnaasaat allattorsimapput. Taakku saniatigut sunniiniutissanik, annikillisitsinissamut atorneqarsinnaasutut nalilerneqartunik atulersitsinissaq qanoq akeqassanersoq naliliinernik suliaqartoqarpoq.
Kiassarnermut naatsorsukkat takutippaat, CO2-nik aniatinneqartunik appaaniarnermut naleqqiullugu oqorsaanissaq aammalu igalaanik matunillu taarsersuinissaq akisuallaassasoq. Taamaattumik suliassaqarfiit allat iluini sunniiniutissanik atulersitsinermi aningaasartuutissat misissorneqarnissaat nassuiaammi inassutigineqarpoq.
2008-miit 2012-imut gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik annikillisitsiniarluni sunniiniutissat pillugit nassuiaat inassuteqaatinik pingaarutilinnik pingasunik imaqarpoq:
- Sunniiniutissat, taakkulu atulersinneqarnerini annikillisitsissutaasinnaanerat aningaasartuutissallu nalilersorneqarnerisa ingerlaqqinnissaa. Aalisarnerup, assartuinerup ineqarnerullu iluanni sunniiniutissat immikkut nalilersorneqarnissaat nassuiaammi inassutigineqarpoq, taakkunani annikillisitsisinnaaneq annertummat.
- Nukissiornermi siunnersortinik suleqatigiinnik pilersitsinissaq.
- Akileraartarnermut Atugarissaarnissamullu Isumalioqatigiissitaq akileraartarnerup akitsuusiisarnerullu allanngortinneqarnissaanut siunnersuuteqassaaq, tassanissaarlu aamma silap pissusaanut iluaqutaasumik allanngortitsinissaq nassuiarneqassaaq.
2008-miit 2012-imut gassinik silaannarmik kissatsitsisartunik annikillisitsiniarluni sunniiniutissat pillugit nassuiaat.
