Issittumi ukioq kaajallallugu arfernit suussutsit pingasut takussaajuarput – arfivik, qilalukkallu qaqortat qernertallu. Aasakkut Issittumi suussutsit arlalippassuit neriarfigisarpaat, ukiuuneranili kinguaassiornissaminnut allorniusat sanimukartut kujasinnerit ornittarlugit. Aasami tikeraanut assersuutissaapput qipoqqaat, tikaagulliit, tikaagulliusaat aamma niisarnaat.
Atugassat allanngortut
Kissassutsip allannguutaanik toqqaannartumik arferit arlaannaalluunniit sunniivigineqanngillat. Allannguutit mikivallaarput, arferillu immami kissassusaasumut oqorsaasumik orsoqarnermikkut illersugaalluarput. Taamaatorli arferit inuunermikkut atugassarisaanni silap pissusaanik allannguutini timikkut toqqaannanngitsutigut uumaffigisatigullu kingunerit arlallit sunniuteqartitsiumaarput.
Issittumi sumiiffiit annertuupilussuit upernaakkut siusissorujussuakkut sikuertassapput immaqaluunniit ukiuunerani sikoqartassanatik. Ukiup qanoq iliffiini allani pisarnerminnut naleqqiullugu sumiiffinnut nutaarluinnarnut arferit tikitaqartalernissaannik isumaqarpoq. Taamaattorli pissutsinut nutaanut atuiniarnerat naleqqussarnissaallu qularutissaasutut oqaatigineqarsinnaanngilaq.
Ilutigalugit upernaakkut sikoqarfiunngitsuni algealiornerit siusinnerulerpata immami nerisarisatigut atugassarisat allanngussapput. Kujasinnerusumeersunik aalisakkanik krillinillu isaasoqarsinnaalissaaq, taakkulu arferit nalinginnartut nerisarisaannut unammillertuusinnaapput.
Naleqqussarsinnaassusermi allaassuseq
Allannguutinut naleqqussarnissamut naleqqiullugu qilalugaq qernertaq ajornartorsiornerpaassagunarpoq, arfiviilli qilalukkallu qaqortat pitsaanerusunik atugassaqassallutik.
Silap pissusaata allannguutai aamma arferni suussutsit pingaarnerpaat pingasut pillugit annertunermik atuagaqarit: Qilalugaq qernertaq, arfivik, qilalugaq qaqortaq.
Ilisimasassanik pisariaqartitsinerit
Suussutsinut tamanut tunngatillugu arferit uummavinni qanoq atugaqarneri qanorlu silap pissusaata allannguutaanut qisuariarneri pillugit ilisimasatta annertusarnissaat pingaaruteqartuuvoq. Ilutigalugu silap pissusaata allannguutaasa nassatarisinnaasaanik ajornartorsiutinut naleqqiullugit suussutsinik piniagaqarnerit ajornartorsiutinik ilasaqannginnissaasa nakkutiginissaat pingaaruteqarpoq.
Allattut Kristin Laidre aamma Mads Peter Heide-Jørgensen,
Ilisimatusarfik, Grønlands Naturinstitut, Greenland Institute of Natural Resources, www.natur.gl
Atuakkiat: Laidre, K.L., I. Stirling, L.F. Lowry, Ø. Wiig, M.P. Heide-Jørgensen, S.H. Ferguson. 2008. Quantifying the sensitivity of Arctic marine mammals to climate-induced habitat change. Ecological Applications 18(2): S97-S125.